Od czwartku wchodzą w życie nowe przepisy, które znacząco wpłyną na wsparcie oferowane obywatelom Ukrainy w Polsce. Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 roku, podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego w połowie lutego, wygasza dotychczasowe, specjalne rozwiązania prawne wprowadzone po wybuchu wojny i zastępuje je systemem bardziej zintegrowanym z ogólnymi przepisami dotyczącymi cudzoziemców.
Prezydent Nawrocki podkreślił, że nowa ustawa ma na celu ochronę finansów publicznych, uporządkowanie systemu i przywrócenie poczucia uczciwości. Według danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, od 24 lutego 2022 roku do 31 grudnia 2024 roku, około 1,6 miliona osób, głównie kobiet i dzieci, znalazło schronienie w Polsce.
Nowe regulacje stopniowo wygaszają specjalne przepisy pomocowe, jednocześnie przedłużając ochronę tymczasową dla obywateli Ukrainy do 4 marca 2027 roku. Ustawa ta zastępuje dotychczasowy, odrębny system prawny dla uchodźców wojennych, wprowadzając wspólny system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców przebywających w Polsce. Większość tych zmian wchodzi w życie w czwartek.
Jak dowiedział się lokalny portal poleca.to... Ustawa przewiduje przedłużenie legalności pobytu dla osób uciekających przed wojną oraz obywateli Ukrainy, których dokumenty pobytowe były tymczasowo przedłużane. Do 4 marca 2027 roku będą oni mogli złożyć wniosek o uregulowanie swojego statusu pobytowego.
System PESEL UKR pozostaje narzędziem potwierdzającym legalność pobytu, a papierowe zaświadczenia mają zostać zastąpione elektroniczną kartą DIIA oraz możliwością weryfikacji tożsamości i pobytu za pomocą aplikacji mObywatel. Ważną zmianą jest wymóg złożenia wniosku o PESEL UKR w ciągu 30 dni od wjazdu do Polski – jego niedopełnienie spowoduje wygaśnięcie ochrony czasowej.
Zmienią się również zasady dotyczące świadczeń socjalnych i opieki medycznej. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców ograniczy świadczenia socjalne. Opieka medyczna będzie przysługiwać głównie małoletnim, osobom pracującym, ofiarom przemocy oraz osobom w szczególnie wrażliwych grupach zamieszkującym ośrodki zbiorowego zakwaterowania. Osoby niepracujące będą objęte opieką medyczną na zasadach analogicznych do innych cudzoziemców nieposiadających statusu pracownika.
Pomoc w zakresie zakwaterowania i wyżywienia zostanie ograniczona wyłącznie do grup szczególnie wrażliwych. Zasady dostępu do opieki medycznej, przekazywanie danych przez ZUS o osobach pracujących oraz postępowania ZUS w sprawach osób objętych ochroną tymczasową zostaną przeniesione do nowej ustawy.
Warto zaznaczyć, że wpływy ze składek zdrowotnych od obywateli Ukrainy w latach 2022–2024 przekroczyły 9 miliardów złotych, podczas gdy koszt świadczeń udzielonych im w tym samym okresie wyniósł 2,1 miliarda złotych.
Przepisy przejściowe mają zapewnić płynne przejście do nowego stanu prawnego, w tym kontynuację wypłat świadczeń rodzinnych i przedłużenie ważności dokumentów do marca 2027 roku, zgodnie z decyzją Rady UE.
W obszarze edukacji utrzymane zostanie finansowanie dodatkowych zadań dla szkół, bezpłatnego transportu, pomocy materialnej dla uczniów, możliwości nauki w oddziałach przygotowawczych oraz dodatkowych lekcji języka polskiego do końca bieżącego roku szkolnego. Po tym terminie szkoły powrócą do standardowych zasad funkcjonowania.
