Rzecznik Generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Dean Spielmann, wydał opinię dotyczącą decyzji polskiego sądu, która może mieć istotne znaczenie dla wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Według rzecznika, odsunięcie sędzi Sądu Okręgowego w Warszawie od prowadzenia przydzielonych spraw, nawet za jej zgodą, naruszyło prawo wspólnotowe.
Decyzja warszawskiego sądu pod lupą
Sprawa dotyczy dwóch postępowań, które w 2024 roku zostały przydzielone sędzi Sądu Okręgowego w Warszawie za pośrednictwem Systemu Losowego Przydzielania Spraw (SLPS). Sędzia została następnie przeniesiona do innego wydziału, a Kolegium Sądu Okręgowego, bez podania przyczyny, zwolniło ją z prowadzenia 100 wcześniej przydzielonych spraw, w tym wspomnianych dwóch apelacji. Decyzja ta zapadła na wniosek samej sędzi, jednak nie zawierała uzasadnienia.
Sprawy te trafiły ponownie do puli SLPS i zostały rozlosowane pomiędzy innych sędziów. Jak wskazuje materiał źródłowy, 56 spraw trafiło do jednej sędzi, podczas gdy inni otrzymali ich niewiele lub wcale. Sędzia, odwołując się od tej decyzji i argumentując nierównomiernym obciążeniem pracą, nie uzyskała pozytywnej odpowiedzi.
Pojawiły się wątpliwości co do niezależności, bezstronności i ustawowego charakteru sądu, jeśli sędzia jest wyznaczany przez SLPS w okolicznościach budzących wątpliwości co do prawidłowości i przejrzystości procesu. Podkreślono, że poprzednia sędzia została arbitralnie odsunięta od sprawy, a nowa wyznaczona przez system stworzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Wskazano na nieprzejrzystość algorytmu SLPS, ryzyko nierównego obciążenia sędziów, możliwość manipulacji i błędów w losowaniu, a także brak skutecznych środków odwoławczych.
Opinia rzecznika TSUE: Niezgodne z prawem UE
Rzecznik TSUE uznał, że odsunięcie sędzi od prowadzenia spraw bez uzasadnienia było niezgodne z prawem UE. Podkreślił, że brak kryteriów i obowiązku uzasadnienia takiej decyzji może stwarzać ryzyko arbitralności i nieuprawnionej ingerencji w przydział spraw. Rzecznik zaznaczył, że zgoda sędzi na takie rozwiązanie nie ma znaczenia, gdyż mogła być wynikiem nacisków lub oczekiwań przełożonych.
Odnosząc się do SLPS, rzecznik stwierdził, że samo korzystanie z systemu losowania nie budzi zastrzeżeń, pod warunkiem stosowania przejrzystych, obiektywnych i znanych zasad. Brak publikacji kodu źródłowego SLPS nie stanowił podstawy do stwierdzenia nieprawidłowości, ponieważ publikacja algorytmu i raportów z losowania jest wystarczającą gwarancją przejrzystości. Udział ministra sprawiedliwości w tworzeniu systemu oceniono jako mający charakter organizacyjny.
Zdaniem rzecznika, prawo UE nie wymaga obowiązkowej weryfikacji prawidłowości przydzielenia sprawy na wniosek sędziego, jednak kontrola taka powinna być możliwa na wniosek strony lub z urzędu w przypadku poważnych wątpliwości.
Jak dowiedział się lokalny portal poleca.to, opinie rzeczników generalnych TSUE poprzedzają wyroki trybunału i stanowią propozycje rozstrzygnięć, choć nie są wiążące dla sędziów. Ta opinia może wpłynąć na sposób przydzielania spraw sędziom w Polsce i kwestie związane z przejrzystością procedur sądowych.
Redakcja poleca.to donosi, że opinia rzecznika TSUE w tej sprawie jest kolejnym głosem wskazującym na potrzebę zapewnienia pełnej przejrzystości i zgodności z prawem UE w polskim wymiarze sprawiedliwości.
